Informatie orgel

BEKNOPT HISTORISCH OVERZICHT

1761   Het Consistoire geeft aan Caspar König de opdracht voor de bouw van een nieuw orgel.

1763   Nadat Caspar König tijdens de bouw was overleden voltooide zijn broer Ludwig het instrument.

1773   Dispositiewijziging door Ludwig König.

1798   Herstelling door Anthoni Christiaanen uit Breda.

1816   Herstelling en wijziging van een register door Cornelis van Oeckelen te Breda.

1861   Herstelling door J. Stulting te Utrecht.

1885   Toevoeging van een tweede manuaal en ingrijpende wijziging van het oude werk door J.J. v.d. Bijlaardt te Utrecht.

1900   Verdere wijziging door J.J. v.d. Bijlaardt, toen te Dordrecht gevestigd.

1989   Demontage van het instrument nadat het reeds geruime tijd onbespeelbaar was.

DE RESTAURATIE

Vooral door de wijzigingen van Van den Bijlaardt was het orgel in artistieke zin zeer ontluisterd. Enkel technisch herstel zou het instrument onvoldoende hebben gerehabiliteerd. Bij het opstellen van het restauratieplan is dan ook uitvoerig overwogen welke bouwfase als norm voor de artistieke rehabilitatie genomen zou kunnen worden. Reeds voor de demontage van het instrument bleken ruim voldoende aanwijzingen over de conceptie van 1773 bewaard om een reconstructie daarvan te rechtvaardigen.

Een moeilijk punt van overweging betrof het tweede manuaal. Principieel zou een reconstructie van de Königstoestand inhouden dat dit zou komen te vervallen. Om redenen van praktische aard is tenslotte besloten om het tweede manuaal in aangepaste vorm te handhaven.

In 1991 en 1992 werd het instrument gerestaureerd en werden de diverse onderdelen zeer gedetailleerd onderzocht. Van groot belang was de ontdekking van de oorspronkelijke stemming. In geen der nog bestaande Königsorgels is die bewaard gebleven.

DE HUIDIGE TOESTAND

De dispositie luidt als volgt:

Manuaal (C-d3):

Positief (C-f3):

Pedaal aangehangen (C-d1).

Toonhoogte: a1 = 406 Hz.

De temperatuur, die aan de hand van de zeer goed bewaard gebleven originele steminsnijdingen van de frontpijpen is gereconstrueerd, is een in geringe mate aangepaste middentoonstemming.

Samenstelling van de Sesquialter: c1 8' (gedekt) + 4 + 1 3/5'. Deze is gebaseerd op duidelijke sporen in pijpstokken en -roosters.

Samenstelling van de Mixtuur:

C    1'            +    2/3'            +    1/2'    +    2/5'

c     1'            +    4/5'            +    2/3'    +    1/2'

c1   1 3/5'      +    1 1/3'         +    1'       +    2/3'

c2   3 1/5'      +    2 2/3'         +    2'       +    1 1/3'

De samenstelling is gebaseerd op het originele pijprooster.

De windvoorziening bestaande uit een magazijnbalg met voorbalg dateert uit 1885. De balgbladen zijn gemaakt uit de originele spaanbalgbladen. De klaviatuur dateert uit 1885.

Restaurateur:

Verschueren Orgelbouw Heythuysen bv.

Adviseurs:

Onno B. Wiersma, rijksadviseur voor orgels.

Aart van Beek, gecommitteerde van de Orgelcommissie der Ned. Herv. Kerk.